अवैध वाळू वाहतुकीवर अखेर लगाम कोण लावणार? पांजरा नदीपात्रातून गौण खनिजाची खुलेआम लूट; प्रशासनाच्या तपासणी यंत्रणेवर प्रश्नचिन्ह!
अमळनेर : एकीकडे अमळनेर तालुक्यात दुष्काळाचे सावट, पाणीटंचाईचे गंभीर संकट आणि आर्थिक अडचणींमुळे शेतकरी हवालदिल झाला आहे. शेतीसाठी पाणी मिळवताना शेतकऱ्यांची दमछाक होत असताना दुसरीकडे तालुक्यातील नैसर्गिक साधनसंपत्तीवर मात्र अवैध वाळू वाहतुकीच्या माध्यमातून डल्ला मारला जात असल्याचे चित्र समोर येत आहे. पांजरा नदीकाठावरून मोठ्या प्रमाणात वाळूची वाहतूक सुरू असल्याची चर्चा असून, गौण खनिज वाहतुकीच्या परवान्यांमध्ये कथित हेराफेरी, नियमांचे उल्लंघन आणि तपासणीतील त्रुटी यामुळे महसूल प्रशासनाच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.
नियम कागदावरच, प्रत्यक्षात मनमानी?
गौण खनिज उत्खनन आणि वाहतुकीसाठी शासनाने निश्चित केलेले नियम, परवाने आणि अटी यांचा उद्देश नैसर्गिक साधनसंपत्तीचे संरक्षण करणे तसेच शासनाच्या महसुलाचे नुकसान टाळणे हा आहे. मात्र, वाहतुकीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या परवान्यांमध्ये हेराफेरी होत असल्याचे आरोप होत असतील, तर त्याची सखोल चौकशी होणे आवश्यक आहे. वाहतुकीची कागदपत्रे, परवान्यांची वैधता, वाहनांमधील वाळूचे प्रमाण, उत्खननाचे ठिकाण आणि निर्धारित मार्ग यांची प्रत्यक्ष पडताळणी केली जाते का, हा खरा प्रश्न आहे.
केवळ कागदोपत्री तपासणी करून जबाबदारी झटकण्याऐवजी प्रत्यक्ष रस्त्यावर आणि नदीपात्रात जाऊन कारवाई करण्याची गरज आहे. नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई होत नसेल, तर अशा प्रकारांना अप्रत्यक्षपणे प्रोत्साहन मिळण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
बेदरकार डंपरमुळे नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न ऐरणीवर!
अवैध वाळू वाहतुकीचा प्रश्न केवळ महसूल बुडण्यापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. भरधाव वेगाने धावणारे अवजड डंपर आणि त्यांची बेदरकार वाहतूक यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांच्या जीवितालाही धोका निर्माण होऊ शकतो. रस्त्यांवरून वेगाने धावणाऱ्या अशा वाहनांवर वेगमर्यादा, कागदपत्रे, वाहनांची क्षमता आणि वाहतुकीच्या नियमांची काटेकोर अंमलबजावणी होणे आवश्यक आहे. एखादी गंभीर दुर्घटना घडल्यानंतर प्रशासन जागे होण्यापेक्षा संभाव्य धोका वेळीच रोखणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
पांजरा नदीपात्राचे अस्तित्व धोक्यात येणार का?
पांजरा नदी ही परिसरातील नैसर्गिक संपत्तीचा महत्त्वाचा भाग आहे. नदीपात्रातील अनियंत्रित वाळू उपशामुळे नदीच्या नैसर्गिक प्रवाहावर, पात्राच्या रचनेवर आणि पर्यावरणीय समतोलावर परिणाम होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे नदीपात्रातील उत्खनन शासनाने निश्चित केलेल्या मर्यादेत आणि नियमांनुसारच होत आहे का, याची तपासणी होणे अत्यंत गरजेचे आहे.
आज तालुक्यातील शेतकरी पाण्यासाठी संघर्ष करीत असताना भविष्यातील जलस्रोतांचे संरक्षण करण्याची जबाबदारीही प्रशासनाचीच आहे. नैसर्गिक संपत्तीचे संवर्धन करण्याऐवजी तिच्या अनियंत्रित उपशाकडे दुर्लक्ष होत असेल, तर त्याचा फटका आगामी काळात संपूर्ण परिसराला बसू शकतो.
महसूल, पोलीस आणि खनिकर्म विभागाची जबाबदारी कोण घेणार?
अवैध वाळू वाहतुकीला आळा घालण्यासाठी महसूल विभाग, पोलीस प्रशासन आणि संबंधित खनिकर्म यंत्रणेने समन्वयाने काम करणे अपेक्षित आहे. मात्र, प्रत्यक्षात अशा वाहतुकीवर प्रभावी नियंत्रण दिसून येत नसेल, तर संबंधित यंत्रणांच्या कार्यक्षमतेची तपासणी होणे आवश्यक आहे.
प्रशासनाने पांजरा नदीकाठावरील उत्खननाची प्रत्यक्ष पाहणी करावी, वाळू वाहतुकीच्या सर्व परवान्यांची तपासणी करावी, वाहनांच्या कागदपत्रांची पडताळणी करावी आणि नियमबाह्य वाहतूक आढळल्यास संबंधितांवर नियमानुसार कठोर कारवाई करावी. तसेच कारवाईचा अहवाल सार्वजनिक करून नागरिकांच्या मनातील शंका दूर कराव्यात.
प्रश्न एकच… कारवाई नेमकी कधी होणार?
तालुक्यातील सर्वसामान्य नागरिकांना कायद्याचे पालन करण्याचे आवाहन करणाऱ्या प्रशासनाने नैसर्गिक साधनसंपत्तीच्या संरक्षणाबाबतही तितकीच कठोर भूमिका घेणे अपेक्षित आहे. अवैध उत्खनन आणि वाहतुकीमुळे शासनाचा महसूल बुडत असेल, पर्यावरणाची हानी होत असेल आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेला धोका निर्माण होत असेल, तर ही बाब दुर्लक्षित करून चालणार नाही.
पांजरा नदीकाठावर सुरू असल्याच्या तक्रारींची गांभीर्याने दखल घेऊन प्रशासनाने विशेष तपासणी मोहीम राबवावी. परवान्यांमधील कथित हेराफेरीची चौकशी करावी आणि दोषी आढळणाऱ्यांवर कोणताही मुलाहिजा न ठेवता कारवाई करावी.
शेवटी प्रश्न हाच आहे की, तालुक्यातील शेतकरी दुष्काळाशी झुंज देत असताना नैसर्गिक साधनसंपत्तीची ही कथित लूट किती दिवस सुरू राहणार? अवैध वाळू वाहतुकीवर लगाम लावण्यासाठी प्रशासनाला आणखी किती प्रतीक्षा करावी लागणार?
नैसर्गिक संपत्ती ही कोणाचीही खासगी मालमत्ता नसून ती पुढील पिढ्यांसाठी जपण्याची सामूहिक जबाबदारी आहे. त्यामुळे आता केवळ आश्वासनांची नव्हे, तर ठोस आणि पारदर्शक कारवाईची गरज आहे.


